miércoles, 22 de noviembre de 2017

Castelao en Madrid

Estampa do Álbum 'Atila en Galicia' (1937)
Museo de Pontevedra

"O debuxo dun hórreo que polas súas fendas amose únicamente o ceo, di máis da fame dun ano que un artigo de fondo». Con estas palabras expresaba Castelao a importancia que ten a ilustración gráfica á hora de transmitir unha mensaxe, tamén como o impacto na mirada podía superar á palabra escrita nun artigo, nun discurso, ou en calquera libro teórico sobre a política. Esa capacidade do medio gráfico é o que suxeitou cada vez máis o labor de Castelao no mundo da creación, cada vez máis comprometido co ser humano e coa súa terra, e é a mesma que levou a plantexar unha exposición, ‘Castelao grafista’ que leva xa case dous meses amosándose en Madrid, nin máis nin menos que nun dos berces do debuxo, como é a Real Academia de Belas Artes de San Fernando, redefinindo, de novo, a inesgotábel figura do de Rianxo.
Xa nos achegáramos a el polo miúdo na dobre cita plantexada de xeito exitoso o ano pasado na súa casa, o Museo de Pontevedra, pero agora, da man do comisario Miguel Fernández-Cid, o que se fai no conxunto deste proxecto é pecharse na liña de Castelao, alí onde o seu trazo contén unha infinidade de situacións que definiron o seu labor gráfico a través de pinturas, debuxos ou estampas que participaron de diferentes iniciativas artísticas e de pensamento. Acompañado dun farturento catálogo, que excede esa condición sendo un auténtico libro sobre esa faciana da súa obra, esta redimensión de Castelao volve de novo a sorprender e a marabillar. Ao atopármonos a un infindo talento que se foi axustando a cadanseu instante vital, dende os tempos de Nós e ata o final da súa existencia. Esa adaptación ía a carón do afianzamento do seu compromiso social e co país e agromou nunha serie de traballos que agora, na súa totalidade, amosan a súa identificación con ese proxecto en forma de compromiso.
Nós’, ‘Cousas’ ou as ‘Estampas da Guerra’ configúranse como tres grandes cumes que artellan a exposición, pero ao seu arredor atopámonos outra xeira de traballos que, dende a ilustración de libros, viñetas, a creación de cartaces, traballos etnográficos ou escenificacións teatrais, móvense sempre nesa mesma dirección, que é a de xerar un corpus de acción que sirva para o retrato dun territorio e dunha alma, para que se levante a voz en moitos casos fronte o que acontece e na procura dun discurso artistico propio. Unha arte para unha patria. O Madrid fronte ao que nun tempo Castelao ergueuse para pedirlle máis autonomía para Galicia é o que acolle esta mostra. Agora xa non é o cego que pide esmola, agora é a capital a que honra a un artista galego que puxo o seu talento ao servizo dunha causa. Un talento que se pon agora en Madrid ao nivel do propio Goya cos seus ‘Álbumes da Guerra’ que, como se fosen os ‘Desastres’ pintados polo aragonés, deixan constancia da violencia e da represión sufrida en Galicia na Guerra Civil. Arte e reflexión ao servizo dun pobo. O que comezou anos antes como un interese artístico e humano, agora a sinrazón converteuno nunha obriga moral. Como obriga é por parte de todos nós seguir traballando arredor desta personalidade, tal e como fixeron nesta ocasión tres institucións como a Real Academia de Belas Artes de San Fernando, a Fundación Mapfre e a Fundación Torrente Ballester empurradas por un deses pontevedreses imprescindíbeis, Miguel Fernández-Cid.
Esas Estampas saíron por primeira vez do Museo de Pontevedra de maneira completa para amosarse fóra, e abofé que moita xente se atoparía por primeira vez fronte a elas para sentir o arreguizo que un sempre sente cando se enfronta a este traballo monumental, e que conforma unha das máis grandes obras da plástica mundial e que xa se bota de menos en Pontevedra, o seu Pontevedra.



Publicado no Diario de Pontevedra/El Progreso de Lugo 22/11/2017 




lunes, 20 de noviembre de 2017

Lorca en la noche de Pontevedra

«Pronto será huésped de Pontevedra García Lorca, el gitano de los romances. Y para ‘Cristal’ será un huésped de honor, todo él espíritu e ingenuidad que nos estimulará en nuestra labor con aguijonazos de su lirismo captador (...) Y alimenta nuestros espíritus. Y aviva y zahiere nuestras imaginaciones. Y anima y solaza nuestros pechos. Y nos da optimismo, y emoción, y luz estelar... Todo ello con el desinterés del que no espera la menor recompensa».
(Revista Cristal nº 5. Noviembre de 1932)


Rue Saint-Antoine nº 170
Memoria La presencia de Federico García Lorca en Pontevedra los días 19 y 20 de noviembre de 1932 dejó para la historia de la ciudad uno de esos acontecimientos inolvidables. Aquel poeta de 34 años era un espejo en el que mirarse tantos jóvenes ilusionados por la cultura y un progreso que en Pontevedra se definieron a través de la Revista Cristal

Paseó Federico García Lorca por Pontevedra entre el 19 y el 20 de noviembre de 1932. Uno de esos paseos que se quedan prendados en la memoria de una ciudad. 85 años escritos sobre la mesa de mármol de un café alumbrado por el reflejo de la luna sobre la ría de Pontevedra, incapaz de desdibujarse por las ondas de un río que brillaba esperando las palabras del poeta que, al día siguiente, iba a pronunciar en una conferencia en el desaparecido Cine Coliseum, sobre la pintora María Blanchard, invitado por el Comité de Cooperación Intelectual de Pontevedra.
García Lorca ya había estado apenas tres meses antes en Pontevedra, en una de las dos únicas visitas de las que se sabe que el poeta granadino realizó a la ciudad. En aquella ocasión acompañando a la compañía teatral ‘La Barraca’ en una actuación en la plaza de la Estrella. Ahora, el poeta de la modernidad visitaba Pontevedra y era acogido por otro grupo de entusiastas creadores imbuidos por aquel espíritu del que la República impregnó a todo un país entre las libertades, el progreso y el amor por la cultura. Esos jóvenes, ‘capitaneados’ por Juan Vidal pusieron en marcha la revista Cristal, cuyo primer número se fecha el 25 de julio de ese mismo año. El «espíritu cosmopolita, deportivo y elegante» del que se presume como declaración de intenciones en su primer editorial se nutre de los mejores escritos de la literatura gallega y universal. Los diferentes números fueron componiéndose entre los poemas de Juan Bautista Andrade, Xosé María Álvarez Blázquez o Luis Amado Carballo y los de Juan Ramón Jiménez, García Lorca o Antonio Machado, con una serie de ilustraciones que acercaban a esta revista a otras publicaciones del momento, respondiendo a una emocionante inquietud en el panorama literario, como lo fue la revista ‘Gallo’ que el propio García Lorca fundara en Granada en 1928.
Luciano del Río, Evaristo Mosquera, Javier Andrade, Bernardo Salom, Tabucho Pintos Fonseca y Luis Poza Pastrana esperan en la estación del tren de Campolongo al poeta, a ellos se les unieron poco después los miembros de aquella revista de los que Luciano del Río cita en un artículo publicado en Diario de Pontevedra en 1973 «al poeta Juan Vidal Martínez, como redactor y fundador de la revista Cristal a la que pertenecían José María Álvarez Blázquez, Antonio Díaz Herrera, Rafael Lois Teijeiro y como dibujantes Ventura de Dios López (Turas), Alejandro de la Sota y José Luis Fuentes. Juan Vidal era como el ‘hermano mayor’ de aquella animosa e inquieta comunidad literaria».
Habría que imaginarse a aquellos jóvenes orgullosos y felices caminando junto a Federico García Lorca por las calles de Pontevedra. Jóvenes que llevaron a ver su guarida al poeta. Avergonzados por la precariedad de sus instalaciones el autor de  ‘Bodas de sangre’ rápidamente los alivió a todos al recordar como su revista granadina no había nacido en mejor cobijo. Aquella redacción estaba en un desván del Hotel Méndez Núñez, frente a él, otro de esos símbolos de la modernidad local, el Café Moderno. Hasta él le llevaron, al tiempo que sacaban unas cuartillas, para que García Lorca, cuya presencia habían anunciado en el número de noviembre, descerrajase un poema que sería suyo, de aquellos incandescentes pontevedreses y que sería publicado en el siguiente número de Cristal, el correspondiente a la Navidad.
Las mesas de mármol de aquel lugar, las mismas en las que Castelao y Bóveda posaban sus manos diseñando un país, sobre las que Luís Amado Carballo ya había rimado cientos de palabras eran ahora todo el papel para que García Lorca escribiese en Pontevedra, y así surgió un soneto que sería ilustrado por José Luis Fuentes que fue la gran sensación del número 6 de la revista que se abría con ese poema y se cerraba con otro en francés de Vicente Huidobro. Federico García Lorca tuvo otro gesto más hacía aquella revista, al permitir la publicación de un poema inédito que se publicaría posteriormente en esa obra cumbre de la literatura mundial como es ‘Poeta en Nueva York’, el poema ‘Asesinato’ se incluyó en el número 7 de la revista Cristal.
«La luna vino a la fragua/con su polisón de nardos», escribió el poeta y la luna llegó a iluminar a aquella noche pontevedresa como pocas lunas lo hicieron. Lorca fue agasajado con un vino en casa de los Díaz Herrera, en el piso principal del Café Moderno, donde él mismo improvisó un recital de canciones populares y andaluzas. De nuevo un paseo puso el final a aquella jornada inolvidable, un paseo bajo la luna, mientras la noche quedaba, todavía, demasiado lejos.


Publicado en Diario de Pontevedra 20/11/2017

sábado, 18 de noviembre de 2017

A rexeneración da identidade

‘Corpo de Antiochia’ revélase como un poemario feito viaxe. Un espazo para a reflexión sobre a reconstrución dun ámbito físico pero que vai máis alá da man de Tamara Andrés, adentrándose nun devir íntimo de descuberta da persoa e dos seus procesos de evolución.


'O que non se nomea non existe’. Afirma Tamara Andrés (Combarro, 1992) no interior de ‘A auga’ un dos poemas clave deste ‘Corpo de Antiochía’ que, editado por Galaxia dentro da súa colección Dombate, lévanos a afrontar un proceso de construción íntima a través da afoutada metáfora da cidade de Antiochia. Histórico cruce de civilizacións, construída, derruída e de novo ergueita, unha e outra vez. Unha visión especular que serve a Tamara Andrés para dar un salto de madurez na súa aínda recente traxectoria na escrita, e que deixa abertas as portas a un futuro que teima en chegar.
Convértese así esa imaxe da cidade situada  na actual Turquía nun poderoso faro fronte ao que esta poeta actúa como unha serea que xorde do mar para, co seu canto, evocar o paso do tempo e a súa pegada na pel dos que hoxe somos protagonistas doutro tempo tan afastado daquel. Nesa pel póusase como se fose un compás un poemario preciso tamén para termos consciencia do noso eu.
O primeiro que nos chama a atención é esa afouteza da linguaxe, a capacidade por prescindir do sobrante, nun proceso de depuración que case sempre adoita ser o máis complexo para o escritor que sabe dese compromiso para chegar á cerna das cousas. Agora queda a segunda parte do trato, o de ser quen de artellar con esas poucas palabras un discurso no que se conteñan as pretensións do creador e que estas sexan palpábeis para o lector. E isto acádao Tamara Andrés cuns poemas contundentes, nos que se rastrexa ese ronsel da forza que ese proceso cíclico de construción e destrución foi devalando nos séculos. Agora ese tempo é o noso, e todo o que semella un devir histórico contense no noso eu. A poeta é quen de facernos conscientes dende a palabra, sempre a palabra que nomea o que existe, de que ese proceso dase de xeito constante no noso interior, entendidos o nosos corpos tamén como cidades de ida e volta, cheas de bos e malos momentos, de incertezas e loitas fronte ao exterior, de procesos que nos poñen ao límite pero dende o que tentar albiscar novos horizontes.
O poemario condúcese por todo ese itinerario: A extinción, o desterro e o retorno. No primeiro céntrase na ausencia da beleza, a súa perda como cegueira da sociedade que precisa desa beleza como rexistro atemporal: «a fame da memoria», escribe a autora. Non se pode dicir mellor, memoria en cuxa ausencia impídese o camiñar. No desterro xorden as dúbidas: «como mirarnos?/onde nos deter?» É o desacougo, o derrubamento do eu, a dor, o percorrido polo descoñecido, entendido como incerteza. Un tránsito que aínda que nese intre non o pareza serve para sementar o futuro, esa nova etapa convertida en retorno, a redescuberta do que somos, de novo o eu como lugar no que deterse o faro que alumea a nosa contorna, alí onde bater a nosa individualidade fronte ao colectivo.
Imos, polo tanto, con cada páxina debullando ese eu, sempre a partir da metáfora colectiva, esfolar a nosa identidade, capa a capa: «Disque a ferida sempre cicatriza/e que a dor nace para o remedio,/mais o proxectil do berro/non deixa/aquí/estanque/entre os beizos.». A destrución e o remedio: a reconstrución da identidade. Escoitamos un novo canto da serea, o da identidade, unha das cernas do poemario, a capacidade para a rexeneración desa identidade en canto o que somos fronte ao conxunto de individuos. Un corpo no que se pousan as cronoloxías, as maneiras de mirar, o físico e o simbólico.
Dende ese corpo escribe Tamara Andrés, dende ese eu medran os versos precisos para enfrontármonos cun espello en forma de mar. Un espello que non é, como a nosa identidade tampouco ten a precisa estabilidade, móvendose entre ondas axitadas incapaces de ter a calma necesaria para vérmonos, para recoñecérmonos.


Publicado no suplemento cultural Táboa Redonda. Diario de Pontevedra/El Progreso de Lugo. 12/11/2017  


jueves, 16 de noviembre de 2017

Xuíces afoutos

A concesión dos Premios San Clemente por parte dun xurado de rapaces e rapazas convértese nun triunfo da literatura.

Membros do xurado (Xoán Rey. Efe)

Hai xurados e xurados, como hai premios e premios literarios. Hai premios dos que xa desconfías meses antes de coñecer o seu veredicto. Sabes que deles pouco bo se espera para a literatura, domesticados polo interese de encher os listados de vendas ou satisfacer os egos dalgúns autores vencellados de diferentes maneiras a organizadores ou xurados. Pero outros premios un espéraos cun gozo difícil de explicar porque sabe que tras eles agóchase o recoñecemento puro a un libro que gustou a rapaces e rapazas, a xuíces que deciden sen as eivas dos que buscan nos premios outros intereses afastados do que debería ser o valorizar aquilo que te emociona ou que polo menos te convence a ti, como membro dun xurado, e merece ser gabado.
Un deses premios é o San Clemente, outorgado polo Instituto Rosalía de Castro de Santiago de Compostela. Son xa XXIII as edicións deste galardón, que conta co apoio de Abanca e a Secretaría Xeral de Política Lingüística, non para buscar gañadores famosos, senón para botar unha man para a segunda parte deste fermoso asunto, como é a presenza e o contacto dos escritores cos alumnos dese centro.
É emocionante botarlle un ollo ao vídeo que o centro ten na súa páxina web. Un resumo destas edicións no que José Saramago, Haruki Murakami, Paul Auster, Javier Marías, Luis Landero, Manuel Rivas, Eduardo mendoza, Teresa Moure, Amélie Nothomb, Pedro Feijoo ou Colm Tolbin recollen ese premio entre as miradas de sorpresa e a admiración de alumnos e profesores, e tamén entre os aplausos daqueles que teñen ante si a auténticos creadores de historias e emocións e que tanto goce lle outorgan aos lectores.
Outra das súas achegas é a de que ao ser un premio que recoñece a un libro xa publicado hai uns meses tamén serve para poñer en valor de novo certas obras que podían quedar no esquecemento para moitos lectores. Non sucede iso con dous dos premiados deste ano, os de Lingua Castelá e Lingua Galega, ‘Patria’ de Fernando Aramburu, e ‘Todo canto fomos’ de Xosé Monteagudo, ambos con fondos recoñecementos nos seus respectivos sistemas literarios, pero si acontece co premio á mellor obra en Lingua Estranxeira, que recaeu en ‘Morir en Primavera’, do alemán Ralf Rothmann e que editou Libros del Asteroide, unha desas editoriais que brillan pola súa escolla de autores, afastados dos nomes máis mediáticos dunha literatura exquisita e que ademais dirixe un galego intrépido, Luis Solano. A edición deste ano, se ben serve para alinearse nese pulo xeral a favor de dous libros, os de Aramburu e Monteagudo, cheos de valores e virtudes, tamén quedará fixada no tempo polo recoñecemento a este ‘Morir en Primavera’, absolutamente marabilloso, do que levo engaiolado dende que se deu a coñecer a escolla do xurado e que un mesmo ao tempo que o le imaxina aos rapaces dese instituto, así como os de outros institutos de Galicia e do estranxeiro que tamén son parte do xurado, traballando arredor dun texto que se afunde na II Guerra Mundial coa historia nada sinxela de dous mozos de dezasete anos que entran no exército nazi ao final do conflito e formarán parte dese escenario da dor, no que compoñentes como a inocencia, a amizade ou o deber aparecen como ingredientes cos que a literatura se mergulla na nosa historia e que abofé farían pensar moito a este xurado afouto ao gabar un libro coma este.
Grazas a todos os que manteñen este premio en pé. Sodes unha beizón para a literatura que agora xa queda á espera desa xornada de sorrisos, firmas e historias inesquecíbeis, cando Fernando Aramburu, Xosé Monteagudo e Ralf Rothmann se acheguen a Compostela, na que será unha parada ben diferente a todas as moitas que xa levan feito no universo das palabras. Unha parada das que se pegan á pel.



Publicado no Diario de Pontevedra e El Progreso de Lugo. 15/11/2017. Fotografía Xoán Rey (Efe)

martes, 14 de noviembre de 2017

Ilusionismo persistente

Rue Saint-Antoine nº 170
Pintura. Luis Bueno fainos partícipes do seu proxecto artístico. Un traballo de reflexión sobre os límites da pintura e a súa representación ao longo dos séculos. Teoría e praxe que o artista explora como parte da súa tese de doutoramento, pero tamén como arte per se.


Marcos rotos, lenzos rachados, pinturas que saen fóra do espazo bidimensional, naturezas intervidas, pinturas sobre soportes impensábeis, paisaxes contidos en latas de conserva... de todas estas ferrramentas válese Luis Bueno para presentar ante nós un traballo máis que interesante, non só pola súa propia condición de obxecto artístico, senón polo que ten de estudo e análise da tradición pictórica ao longo dos séculos. Esa tradición tivo no tempo espazos de dúbida e reflexión, máis que como movementos, como audaces intervencións ou propostas de artistas determinados que puxeron no arame esa contención da pintura no lenzo ou a plantexada polos férreos límites do marco.
Luis Bueno estableceu un proceso teórico de estudo desa situación que a representación pictórica ou que a ilusión foron quen de plantexar para, dende eses elementos tradicionais da pintura: a natureza, a perspectiva, a cor, o debuxo... ir plantexando unha serie de materializacións que nos fixesen pensar sobre esa tensión interna establecida polo feito pictórico. O resultado é unha teoría resolta académicamente de xeito trunfal, e que agora vemos exposta mediante un exercicio pictórico de límites confusos pero manexados de xeito brillante e intelixente fronte ao espectador na Sala-X da Facultade de Belas Artes de Pontevedra.
Ata o 17 de novembro podemos percorrer este honesto exercicio arredor da pintura para enfrontarnos a ese debate. Para ver como os ingredientes da pintura poden resolverse de xeito audaz dende diferentes composicións afastadas do normal, pero tamén para achegarnos a unha serie de soportes que discuten a propia identidade do soporte e plantexan interesantes concepcións sobre a representación. Paisaxes sobre papeis que son chamados a súa rápida degradación, imaxes dunhas paisaxes nas que se elimina toda presenza humana quedando unha pegada blanca ou naturezas contidas en latas de conserva como brutal impacto e reflexión sobre o acotamente extremo que estamos a facer da natureza dende a nosa perversa sociedade, xerando unha natureza cada vez máis domesticada, cada vez máis entendida como un parque de diversións humanas e non como un territorio aberto e libre.
Luis Bueno reactualiza a propia concepción da pintura, facendo que siga presente dentro do taboleiro artístico contemporáneo, con novas compoñentes e arriscados matices, pero nunca deixando de ser pintura. O que ao fin e ao cabo é o seu gran éxito.







Publicado no Diario de Pontevedra 13/11/2017
Fotografías. Olga Fernández


jueves, 9 de noviembre de 2017

Fernando Rey, cabaleiro do cine


Os materiais que se atopaban gardados nunha maleta propiedade de Fernando Casado Campolongo, o fillo do actor Fernando Rey e a actriz arxentina Mabel Karr, son os grandes protagonistas da exposición adicada ao protagonista de filmes míticos como 'Viridiana', 'Tristana' o 'The French Connection', e cuxa orixe é coruñesa. O espazo do Kiosco Alfonso amosa un apaixoante e revelador 'travelling' sobre toda unha carreira que o converteu no noso actor máis internacional e que, co gallo do centenario do seu nacemento, búscase dar a coñecer entre as novas xeracións.


ORSON WELLES dixo del que era o mellor actor de Europa. Baixo as ordes do director de 'Cidadán Kane' Fernando Rey traballou en 'Campanadas a medianoite' (1965), dentro dunha listaxe de traballos fascinantes, entre as arredor das 150 películas nas que participou, e que permiten sitúar a Fernando Rey (A Coruña, 1917-Madrid, 1994) nun contexto internacional de grandes interpretacións que deben servir para achegarse e contextualizar este actor hoxe, cando moitos descoñecen tanto o seu traballo como a súa orixe. Ao cumprirse o centenario do seu nacemento, a mostra instalada no Kiosco Alfonso da Coruña permite darlle corpo a esa traxectoria facéndoo dun xeito moi ameno e didáctico, abofé que o primeiro obxectivo dos seus comisarios, o xornalista Rubén Ventureira e José Luis Castro de Paz, catedrático de Comunicación Audiovisual e historiador do cine español, quen lle adicou ao propio Fernando Rey o libro 'O cine de Fernando Rey: entre o azar e a dor'.
Tanto ese libro como esta exposición plantéxanse como unha necesaria redescuberta, como a posibilidade de dar a coñecer un nome, lamentábelmente para a maioría da cidadanía —é que dicir da mocidade!—, descoñecido. Para iso nesta mostra pártese da súa infancia, do seu nacemento no número 1 da rúa Betanzos na Coruña. Alí pasou doce anos nos que estudou no colexio Eusebio da Guarda ao tempo que frecuentaba a praia de Riazor. Un berce ao que regresaría en varios veráns, xa nos últimos anos da súa vida, como vemos nunha fotografía da exposición fronte a esa vivenda na que chegou a este mundo. Esa presenza galega estivo pegada a el ao longo de toda a vida da que moito tempo despois aínda lembraba os xogos no Campo da Leña, as festas de María Pita —das que co tempo sería pregoeiro— os Xardíns de Méndez Núñez e ata o contemplar algún naufraxio dende a Torre de Hércules. Toda esa época asoma na exposición, reflectida no cambio físico cara á modernidade da cidade, así como dos espazos que tiveron que ver con quen chegaría á interpretación dun xeito inesperado, nun Madrid de posguerra gris e dorido, onde só a boa nova de que o propio xeneral Franco lle conmutara a pena de morte ao seu pai, xeneral e home de confianza de Manuel Azaña, puxo un pouco de esperanza. Tras ler un anuncio participa nun cásting e comeza a facer pequenas aparicións en filmes dos anos corenta. Outro anuncio lé- vao a traballar como actor de dobraxe, establecéndose así dous camiños xa esenciais na súa traxectoria. A interpretación a partir desa figura estilizada, de cabaleiro andante, e o traballo como narrador ou dobrador cunha voz que resoaría en moitos filmes e que podemos escoitar na exposición nun punto adicado a esa tarefa, na que podemos oír a súa voz en off en 'Bienvenido Mr. Marshall'(1953) e que se prolongaría en títulos como 'Marcelino pan y vino' (1955). Debutará como actor con diálogo en 1944 como Duque de Alba no filme 'Eugenia de Montijo' e en 1948 participará nun dos grandes éxitos do cine español, do periodo de Autarquía, 'Locura de amor' de Juan de Orduña, interpretando a Felipe El Hermoso.
Da man de Juan Antonio Bardem participa en dous títulos importantes,'Cómicos' e 'Sonatas', nos anos cincuenta, por aquel tempo recibe un consello de alguén que sabía ben o que era o cine internacional e a importancia de moverse no exterior e coñecer outras filmografías, o director Edgar Neville quen lle aconsella que aprenda inglés e saia ao estranxeiro. Fernando Rey optou por ese camiño afastándose así dos vieiros doutros actores españois que nunca se plantexaron esa opción. Títulos moi irregulares fóronse esvaecendo ese cami- ñar ata que se produce un deses encontros que fan cambiar unha vida. Fernando Rey atópase con Luis Buñuel e iso, con todo merecemento, ocupa un dos apartados senlleiros da mostra cos cartaces das películas e materiais xurdidos dese encontro.
Coñecer a Buñuel foi "renacer, comenzar a darle un sentido y un alcance distinto a todo lo que estaba haciendo", con estas palabras o propio actor recoñece a importancia dese encontro que chegou da man de 'Viridiana' (1961), a película coa que comezou unha colaboración de catro filmes fundamentais na carreira do director despois da súa andaina mexicana. Despois de 'Viridiana' chegarían 'Tristana' (1970), 'El discreto encanto de la burguesía' (1972) e 'Ese oscuro objeto del deseo' (1977). A importancia deste traballo común excedeu do propio oficio e desembocou nunha gran amizade que deixou anécdotas como a desvelada polo fillo do actor co gallo desta exposición arredor do soldo que Fernando Rey cobrou pola súa maxistral interpretación de Don Lope en Tristana, cando este coñeceu o soldo da protagonista Catherine Deneuve, que estaba moi enriba do que el mesmo cobrou e que fixo incluso que alguén como Luis Buñuel, que tiña fama de bastante agarrado cos cartos, non dubidase o día da estrea do filme en darlle cen mil pesetas ao actor. O certo é que 'Viridiana' servía para poñer a un Fernando Rey que dominaba o inglés no escaparate internacional, nunha película que recibiu a Palma de Oro en Cannes. Luis Buñuel atopa nese actor, polo que se decidira tras ver o ben que fixo de morto en 'Sonatas', unha contundente presenza física ligada a unha elegancia que se poñía no limiar do pecado ante as obsesións do director aragonés. Un director que no seu mítico libro 'Mi último suspiro' conta unha broma que lle gastou ao actor, que, como tantos, gustaba do feito da popularidade. Así, Luis Buñuel a través do seu director de produción pediulle que falara cos alumnos dun colexio cercano para que nun momento no que director e actor estivesen xuntos estes lle fosen pedir un autógrafo, pero só ao director. Ambos estaban tomando un café cando chegou o primeiro escolar, despois o segundo, que nin siquera dirixiron a súa mirada ao actor galego. Cando o terceiro fixo o mesmo Fernando Rey pronunciou unha sonora risada comprendendo a broma, ao tempo que lle dicía ao director que esa situación era "rigurosamente imposible", algo que incluso alguén que militara no surrealismo máis afouto foi quen de recoñecer. Cando 'El discreto encanto de la burguesía' acada o Oscar á mellor película estranxeira e o premio como mellor película da Asociación Nacional de Críticos Norteamericanos. Fernando Rey rende así a industria americana que lle concede a categoría que merece. A súa presenza en festivais e entregas de premios fai que se relacione coas grandes estrelas do cine mundial. Estes instantes ocupan un espazo estelar na exposición con moitas imaxes nas que o vemos co directores como Orson Welles ou John Ford, ou actores como James Stewart ou Sophia Loren. Ese cinema norteamericano chamou á súa porta para interpretar un dos seus papeis máis coñecidos, o do vilán de 'French Connection' (1971) baixo a dirección de William Friedkin. A película gañou cinco Oscars, entre eles, o de mellor película. Os anos setenta deixaron dous grandes premios polas súas interpretacións en 'La duda' (1972), no Festival de San Sebastián, e o mesmo premio no Festival de Cannes por 'Elisa, vida mía' (1977).
De novo no andar baixo do Kiosco Alfonso atopámonos coa parte final da súa traxectoria. O regreso a España, traballos como os de 'Diario de invierno' (1988), que lle valeu un Goya, ou a súa espectacular intervención na serie televisiva 'Don Quijote' (1991), cando xa contaba 73 anos, dirixida por Manuel Gutiérrez Aragón coa que viña a pechar, con esa imaxe mítica da figuración española, a traxectoria dun actor que tivo moito de Quixote, de cabaleiro andante, que loitou contra muíños de vento aos que en España ninguén osou enfrontarse, e dos que agora podemos dar fe a través dunha exposición que debería ser de visita obrigada para comprender un home e o seu tempo. Un desafío do que Fernando Rey, un coruñés que foi polo mundo, saiu sempre triunfante.




Publicado no suplemento cultural Táboa Redonda. Diario de Pontevedra/El Progreso de Lugo 5/11/2017


miércoles, 8 de noviembre de 2017

Memoria (s)


Unha cámara de fotos e unha fotografía. Dous obxectos que nos falan de dous tempos diferentes. Dous tempos encetados pola memoria, polas memorias de todos aqueles que foron no pasado e que deben ser hoxe, no presente, obrigada presenza nunha sociedade sa que nunca esqueza ás vítimas dunha traxedia que, lonxe de pechar as fendas da dor, ve como estas aínda continúan abertas ao longo de tantas e tantas historias de familias que non puideron recuperar os restos dos seus, dos nosos.
Novembro acada en Pontevedra un espazo de referencia e lembranza que vai afortunadamente a máis pola sensibilidade dunhas administracións ata aínda hai ben pouco alleas a esta realidade. A serie de actos que dende a Deputación de Pontevedra ten lugar de xeito diario ao longo desta semana denominada de ‘Reparación da Memoria Histórica’ no simbólico espazo do salón noble da Deputación, no que se realizaba a pantomima dos consellos de guerra contra os represaliados, como por exemplo o de Alexandre Bóveda, é un paso máis para reverter esa situación que non verá a súa completa reparación ata cando non haxa máis corpos que buscar e máis historias afogadas no silencio. A historia dos fusilados en Pontevedra o 12 de novembro de 1936 é a cerna dunha conmemoración que simboliza a moitos axustizados, froito do rancor e o odio. Pero xunto a esa gran lembranza hai outras historias que nos enfrontan a ese abismo sentimental, quizais unha das máis emotivas sexa a do asasinato en Barro de Castor Cordal e Ramón Barreiro. O primeiro, sindicalista da CNT, e o segundo, xornalista, un caso importante ao ser a primeira foxa aberta na comarca de Pontevedra. Aquel día de outubro de 2009 no que se descubriron uns corpos a poucos centímetros baixo terra, a carón do muro de peche da igrexa de Santa María de Curro pero fóra do cemiterio, houbo varios familiares esperando atoparse co pasado, entre eles Antonio Cordal, o sobriño daquel rapaz que con 27 anos fora asasinado por defender unha xornada laboral de oito horas. Foi o seu pai quen lle lembraba, case a diario, a historia do seu tío, tamén do que supuxo para a familia aquela aldraxe, o terror ao que someteron aos pais antes de detelo, a burla facendo bailar espidas as súas irmás fronte a aqueles falanxistas, a imposibilidade de ir á escola, como as demais nenas, de Josefina, a irmá pequena do asasinado, a prohibición de pousar sobre aquela terra unha flor. Antonio preguntoulle a Josefina se desexaba recuperar ese corpo: «Quero levantalo aínda que sexa cos dentes que non teño», contestoulle, segundo recolle, no imprescindíbel libro ‘Un cesto de mazás’, Montse Fajardo.
Aquela xornada chegou e da man da Asociación para a Recuperación da Memoria Histórica abriuse a foxa do terror e do esquecemento. Antonio non esquecera, e el estaba alí cunha fotografía na que Castor estaba xunto ao seu pai, Alfonso Cordal. Pero tamén cunha pequena cámara para fotografar o hoxe, para ser notario dun momento de dor, pero tamén de acougo para a familia.
Como a familia de Castor son moitas as familias que teñen preparada unha cámara de fotos para serenar a alma, para tentar facer da memoria o único ao que suxeitarse fronte o escaso apoio que se ten dende quen ten a posibilidade e as ferramentas para reverter esa situación. Feitos como os que estamos a coñecer esta semana nunha institución que si deu o paso adiante: os vividos na Illa de San Simón, os dos mestres de escola de Marín ou a represión sufrida polas mulleres, dobres vítimas da mesquindade que agora é memoria e orgullo.



Publicado no Diario de Pontevedra/El Progreso de Lugo 8/11/2017
Fotografía: Rafa Fariña